Wat is eb en wat is vloed
Eb en vloed zijn de opeenvolgende fasen van de getijden. Bij eb daalt het waterpeil en trekt het zeewater zich terug. Bij vloed stijgt het waterpeil en komt het water weer landinwaarts. Dit ritme herhaalt zich dagelijks langs vrijwel alle kusten ter wereld. Voor mensen die varen, aan de kust wonen of langs het water recreëren, is het begrijpen van eb en vloed belangrijk voor veiligheid, planning en natuurbeleving.
Het ritme van hoogwater en laagwater
Tussen het hoogste waterpeil, hoogwater, en het laagste waterpeil, laagwater, zit meestal ongeveer een halve dag. Je krijgt dus meerdere keren per etmaal een fase van stijgend water en een fase van dalend water. Hoe groot het verschil is tussen eb en vloed, de zogenoemde getijslag, verschilt per locatie en wordt beïnvloed door de vorm van de kust en de diepte van de zee.
De rol van de maan bij eb en vloed
De belangrijkste oorzaak van eb en vloed is de zwaartekracht van de maan. De maan trekt aan het zeewater op aarde, waardoor er een soort waterbult ontstaat aan de kant van de aarde die naar de maan is gericht. Tegelijkertijd ontstaat er aan de tegenoverliggende kant van de aarde ook een waterbult, door de draaiing van het aarde maan systeem om een gezamenlijk zwaartepunt. Hierdoor zijn er op veel plaatsen twee keer per etmaal vloedmomenten en twee keer ebmomenten.
Waarom het water niet overal tegelijk stijgt
De aarde is grotendeels bedekt met oceanen, maar die oceanen zijn geen gladde kom water. Kusten, eilanden en ondieptes zorgen ervoor dat het water zich moet verplaatsen via geulen en zeearmen. Daardoor komen hoogwater en laagwater niet overal op hetzelfde tijdstip voor en kan de getijslag per plek sterk verschillen. In ondiepe of trechtervormige zeearmen kan het water zich zelfs extra ophopen, waardoor vloed hoger wordt en het verschil met eb toeneemt.
De invloed van de zon en het weer
Naast de maan speelt ook de zon een rol bij eb en vloed. De zon heeft eveneens zwaartekracht die aan het zeewater trekt. Wanneer de zon en de maan ongeveer op één lijn met de aarde staan, versterken hun krachten elkaar en ontstaat een extra groot verschil tussen eb en vloed. Als de zon en de maan juist meer haaks op elkaar staan, werken hun krachten elkaar gedeeltelijk tegen en wordt het verschil kleiner.
Weersomstandigheden en lokale verschillen
Wind en luchtdruk kunnen het beeld van eb en vloed verder verstoren. Aanhoudende wind kan water tegen de kust opstuwen of juist wegblazen. Lage luchtdruk geeft het water wat meer ruimte om te stijgen, terwijl hoge luchtdruk het water wat omlaag drukt. Daardoor kunnen de werkelijke waterstanden afwijken van de voorspelde getijden. Lokale getijtabellen en waterstandsverwachtingen houden rekening met deze factoren en zijn daarom onmisbaar voor scheepvaart, kustbeheer en waterveiligheid.
Waarom kennis van eb en vloed nuttig is
Het verschil tussen eb en vloed is dus niet alleen het stijgen en dalen van het water, maar ook de manier waarop deze beweging ontstaat door het samenspel van maan, zon, aarde, kustvorm en weer. Deze kennis helpt bij veilig varen, het plannen van strandbezoeken, het beschermen van kustgebieden en het begrijpen van het leven in getijdengebieden, zoals wadplaten en estuaria waar veel planten en dieren volledig afhankelijk zijn van het ritme van eb en vloed.
