Hoe ontstaat bliksem in een onweerswolk
Bliksem ontstaat in grote onweerswolken waarin heel veel waterdruppels en ijskristallen tegen elkaar botsen. Door deze botsingen raken de deeltjes in de wolk elektrisch geladen. Boven in de wolk hoopt zich meestal een positieve lading op, terwijl onder in de wolk een negatieve lading ontstaat. Dit spanningsverschil wordt steeds groter totdat de lucht het niet meer kan tegenhouden en er een ontlading plaatsvindt: bliksem.
De rol van temperatuur en luchtbeweging
Sterke stijgende en dalende luchtstromen in de wolk zorgen ervoor dat de geladen deeltjes worden gescheiden en blijven bewegen. Koude lucht hoger in de atmosfeer en warmere lucht dichter bij de aarde versterken dit proces. Hoe sterker deze luchtbewegingen, hoe groter de kans op een krachtige elektrische ontlading in de vorm van bliksem.
Waarom bliksem soms de grond raakt
Niet alle bliksemflitsen blijven in de wolk. Soms is het spanningsverschil tussen de onderkant van de wolk en de grond zo groot dat de ontlading naar beneden slaat. Voorwerpen die hoog boven hun omgeving uitsteken, zoals bomen, torens of windmolens, vergroten lokaal het elektrische veld. Daardoor wordt de kans groter dat juist daar een blikseminslag plaatsvindt.
Bliksem en veiligheid op de grond
Omdat bliksem kiest voor de weg van de minste weerstand, zijn hoge en goed geleidende objecten extra gevoelig. Daarom zijn gebouwen vaak voorzien van een bliksemafleider die de stroom veilig naar de grond leidt. Bij onweer is het verstandig om open velden en eenzame hoge objecten te vermijden en binnen of in een auto plaats te nemen, waar je beter beschermd bent tegen inslag.
Waarom je donder later hoort dan je bliksem ziet
Bij een bliksemontlading wordt de lucht in een fractie van een seconde extreem verhit. Deze plotselinge verwarming zorgt ervoor dat de lucht razendsnel uitzet en weer inkrimpt. Die snelle drukverandering hoor je als donder. Licht en geluid verplaatsen zich alleen niet even snel, en dat verklaart waarom je de flits eerder ziet dan je de donder hoort.
Het snelheidverschil tussen licht en geluid
Licht beweegt zo snel dat je de bliksem praktisch op hetzelfde moment ziet als hij ontstaat. Geluid gaat veel langzamer door de lucht. Daardoor doet de donder er langer over om jouw oren te bereiken. Door de seconden tussen de flits en de donder te tellen, kun je ongeveer inschatten hoe ver het onweer weg is. Hoe groter het tijdsverschil, hoe verder de bliksemontlading van je verwijderd is en hoe kleiner de kans op een directe inslag in je directe omgeving.
