Waarom bladeren van kleur veranderen in de herfst
Wanneer de dagen korter worden en de temperatuur daalt, reageren bomen daarop door zich voor te bereiden op de winter. Dat doen ze onder andere door hun bladeren te laten verkleuren. De groen kleur verdwijnt en maakt plaats voor geel, oranje, rood of bruin. Dit is geen toevallig verschijnsel, maar een doordacht overlevingsmechanisme van de boom om energie te besparen en zichzelf te beschermen.
De rol van chlorofyl in groene bladeren
In de lente en zomer bevatten bladeren veel chlorofyl, het pigment dat zorgt voor de groene kleur. Chlorofyl vangt zonlicht op en zet dit via fotosynthese om in energie. Deze energie gebruikt de boom om te groeien, nieuwe scheuten te vormen en reserves op te bouwen. Zolang er genoeg licht en warmte is, blijft de boom chlorofyl aanmaken en staat de groene kleur op de voorgrond.
Welke pigmenten zorgen voor herfstkleuren
Wanneer de hoeveelheid licht afneemt en de temperatuur zakt, wordt het voor de boom minder efficiënt om actief te blijven fotosynthetiseren. De boom breekt dan geleidelijk het chlorofyl in de bladeren af. Daardoor komen andere pigmenten, die al in het blad aanwezig zijn of nieuw worden aangemaakt, beter in beeld. Deze pigmenten bepalen uiteindelijk welke herfstkleuren je ziet.
Carotenoïden en anthocyanen in het blad
Carotenoïden zijn pigmenten die zorgen voor gele en oranje tinten. Ze zitten het hele groeiseizoen al in het blad, maar worden normaal overschaduwd door chlorofyl. Als het groen verdwijnt, komen deze warme kleuren ineens goed naar voren. Anthocyanen zijn pigmenten die voor rode en paarsrode kleuren zorgen. In tegenstelling tot carotenoïden worden deze vaak pas in de herfst in grotere hoeveelheden aangemaakt, vooral wanneer er overdag nog redelijk wat licht is en de nachten kouder worden. Zo ontstaan de felrode en dieprode bladeren bij sommige boomsoorten.
Hoe bomen profiteren van verkleurende bladeren
De verkleuring van bladeren is geen puur esthetisch verschijnsel, maar een onderdeel van een slim energie en beschermingsplan. Door het chlorofyl af te breken, kan de boom waardevolle voedingsstoffen uit het blad terugtrekken naar stam en wortels. Deze reserves gebruikt de boom om de winter door te komen en in het volgende groeiseizoen weer uit te lopen.
Bladval als beschermingsmechanisme
Naast het terughalen van voedingsstoffen heeft verkleuring ook te maken met de voorbereiding op bladval. Aan de basis van elk blad vormt zich een scheidingslaag van cellen, waardoor het blad uiteindelijk loslaat. Door zijn bladeren te verliezen, verkleint de boom de kans op schade door sneeuw, wind en kou en vermindert hij het vochtverlies in een periode waarin water minder goed beschikbaar is. De kleurrijke herfst is dus het zichtbare einde van een zorgvuldig gestuurd proces waarin bomen zich aanpassen aan veranderende omstandigheden en hun overlevingskans voor de volgende groeiperiode vergroten.
