Hoe wolken precies ontstaan
Wolken lijken soms losse plukken watten in de lucht, maar achter dat eenvoudige beeld gaat een duidelijk natuurkundig proces schuil. Wolken ontstaan door verdamping, opstijgende lucht en afkoeling. Water uit zeeën, meren, rivieren en ook van natte grond verdampt door zonnewarmte. De onzichtbare waterdamp mengt zich met de lucht en stijgt op. Hoe warmer de lucht, hoe meer waterdamp deze kan bevatten.
Wanneer deze warme, vochtige lucht opstijgt, komt zij hoger in de atmosfeer terecht waar de temperatuur lager is. Koele lucht kan minder waterdamp vasthouden. Op een bepaald punt raakt de lucht verzadigd en condenseert de waterdamp op hele kleine deeltjes zoals stof of zoutkristallen. Deze minicondensatiekernetjes vormen samen talloze microdruppeltjes of ijskristallen. De verzameling van die druppeltjes en kristallen zien wij vanaf de grond als een wolk.
Factoren die de wolkvorming beïnvloeden
Niet elke opstijgende luchtbel wordt automatisch een wolk. Belangrijke factoren zijn de hoeveelheid waterdamp in de lucht, de snelheid waarmee de lucht opstijgt en de temperatuur en stabiliteit van de atmosfeer. Is de lucht stabiel, dan stopt de stijgbeweging snel en blijven de wolken relatief vlak en laag. Is de lucht juist onstabiel, dan kan de stijgbeweging flink doorgaan en ontstaan er hoge, stapelvormige wolken. Ook bergen en fronten spelen een rol: lucht die tegen een berg omhoog wordt geduwd of door botsende luchtmassa’s wordt opgetild, condenseert sneller en produceert vaak opvallende wolkenvelden.
Belangrijkste wolkensoorten in de praktijk
Voor iedereen die het weer beter wil leren inschatten, is het nuttig om een paar basistypen wolken te herkennen. Meteorologen delen wolken grofweg in naar hoogte en vorm: hoge, middelbare en lage wolken, plus wolken die zich verticaal ontwikkelen. Door te letten op hoogte, kleur en structuur, krijg je vaak al een eerste idee van mogelijk komende weersveranderingen.
Hoge sluierwolken en hun betekenis
Hoge wolken, zoals sluierachtige cirruswolken, bevinden zich meestal ruim boven de zes kilometer hoogte. Ze bestaan vooral uit ijskristallen en zien eruit als dunne sluiers of veertjes aan de hemel. Deze wolken geven vaak geen neerslag aan de grond, maar kunnen wel een voorbode zijn van een naderend front of veranderend weer. Zie je de sluierlaag dikker worden, dan is de kans groot dat het later op de dag of de volgende dag gaat betrekken en mogelijk regenen.
Stapelwolken en buienwolken
De bekende witte stapelwolken, ook wel cumuluswolken genoemd, ontstaan op zonnige dagen door opwarming van het aardoppervlak. Warme lucht stijgt op en vormt mooie, pluizige wolken met een duidelijke basis en een bloemkoolachtig uiterlijk. Zolang ze relatief klein en scherp afgetekend blijven, is het weer meestal vriendelijk en droog.
Wanneer de atmosfeer erg onstabiel is en veel vocht bevat, kunnen deze stapelwolken doorgroeien tot buienwolken. Deze grote wolken, met vaak donkere onderkanten en torenhoge toppen, heten cumulonimbus. Zij kunnen zorgen voor stevige regen- of onweersbuien, soms met hagel en windstoten. Door tijdig te herkennen dat stapelwolken hoog en donker worden, kun je activiteiten buiten beter plannen.
Lage wolken en mistige situaties
Lage wolken bevinden zich dicht bij het aardoppervlak en hebben vaak een meer aaneengesloten, grijs uiterlijk. Voorbeelden zijn stratuswolken, die zorgen voor een egaal grijze lucht en langdurige motregen. Mist kun je zien als een wolk die zo laag hangt dat je er middenin staat. Beide situaties beperken het zicht en zijn belangrijk om rekening mee te houden in het verkeer.
