Alfred Jodocus Kwak voorbij

David de Kabouter, Alfred Jodocus Kwak en Ovide en Zijn Vriendjes zijn slechts een greep uit de kindertelevisiewereld van kabouters met lange baarden en dieren die liedjes zongen. Aan elk sprookje komt een eind, zo ook aan deze. De kabouters zijn hun bos uitgejaagd door Pokémonachtige figuren en ook Alfred en Ovide hebben hun biezen gepakt en zijn met de noorderzon vertrokken. ‘Het einde van de grote verhalen’. Lyotard beschreef met deze woorden de postmoderne conditie waarin we leven: wij volwassenen geloven niet meer in vooruitgang, in wetenschap of in religie. En onze kinderen geloven niet langer meer in sprookjes…Veranderingen in de wereld van televisie zijn meer dan normaal. Als televisie ons venster op de wereld zou zijn, betekent dit dat ze mee moet gaan met de flow van het dagelijks leven: met de mensen die steeds gehaaster zijn, met de grappen die steeds grover worden, met de taboes die allemaal doorbroken moeten worden en met de seks die ons moet doen vergeten dat we geen idealen meer hebben. ‘ Try before you die want dan voel je tenminste dat je leeft!’ Het gevaar van ons postmoderne virus is dat we onze kinderen hiermee besmetten. Kinderen van nu willen geen schattige liedjes meer en geloven al lang niet meer in kabouters. Sinterklaas bestaat toch ook niet echt?

Enige moraal is nog wel te bespeuren in kinderprogramma’s van nu. Het goede overwint nog steeds het kwade maar hoe! De slechte Pokémon worden door de goede Pokémon overmeesterd in een gevecht omdat zij nu eenmaal betere ‘vechtskills’ hebben en hun krachten intelligenter in kunnen zetten. Moralen te over: ‘Wie niet sterk is moet slim zijn’ en ‘oefening baart kunst’. Maar waar is de subtiliteit? De vertedering?

In Alfred J. Kwak ging het om het verhaal zelf: om dat eendje dat avonturen beleefde. Als je wat ouder werd en leerde over de Tweede Wereldoorlog, dan waren daar ineens raakvlakken met Alfred: Dolf de kraai die Alfred altijd pestte en voor schut zette, wilde de baas worden van Groot Waterland. Hij gaf af op alles dat anders was, terwijl hij zelf als kraai een gele snavel had. Het verhaal gaat dat Hitlers vader zelf Joods bloed zou hebben, terwijl hij alle Joden op de wereld ontkende omdat ze ‘anders’ waren. Dan heet Dolf ook nog Dolf en Alfred Joodocus. Raakvlakken? We zouden het aan Herman van Veen moeten vragen, maar duidelijk mogen zijn dat er grote thema’s aan de kaak worden gesteld. Gelukkig stopten ze Dolf op een gegeven moment in de gevangenis. Het blijft een kinderprogramma en het goede overwint…

Een ander programma waar het al jaren niet goed mee gaat, is Sesamstraat. Het programma dat al menig jaar rond zes uur de huiskamer in wordt gezongen met de tip aan de kinderen dat ze hun speelgoed vooral moeten laten staan om gezellig aan te schuiven. Je lacht om de altijd chagrijnige Meneer Aart, leert tellen met Bert en Ernie en kan je identificeren met een muis met een piepstem en een knuffelhond met een vergiet op z’n kop. Het schrijnende is echter dat kinderen de laatste jaren liever niet aanschuiven voor Sesamstraat. Ze zijn het schattige overgroeid. Sesamstraat is te gewoon en daarmee te ouderwets. Meneer Aart is gewoon een oude zeur, Tommie en Ieniemienie zijn poppen en tellen kunnen ze allang. Ze geven de voorkeur aan snellere, modernere programma’s. Ze willen die Pokémongevechten zien of misschien vechten ze wel digitaal op hun Nintendo. Het schijnt dat de doorgewinterde Sesamstraatbewoners zelf in actie zijn gekomen voor dit stukje nostalgie.

Onze kinderen gaan mee met een wereld die steeds meer gaat lijken op een digitaal maanlandschap en daar moeten ook de personages uit kinderprogramma’s onder lijden. Het verschil tussen de twee generaties kinderprogramma’s (en ik hou me even bij het Alfred-Pokémonverschil) zit hem niet alleen in de inhoud. Het gaat niet alleen om het verschil tussen Alfred die onder een deuntje van Van Veen vrolijk kwakend door het water zwemt terwijl een Pokémonbeest zich gereed maakt voor de strijd met de vijand. Ook het uiterlijk vertoon van de wezens zorgt ervoor dat een verandering in beleving onvermijdelijk was. Pokémonwezens vertederen niet omdat ze zo ver bij herkenning vandaan staan. Het zijn wezens maar van welke dierenfamilie ze afstammen, is onduidelijk. Het lijkt hier niet zozeer om de wezens zelf te gaan en de eventuele vertedering die zij oproepen, als wel om hetgeen ze doen.

Is het niet zo dat dat precies de verandering is die wij in de afgelopen jaren door hebben gemaakt. Gaat het in de postmoderne conditie waarin wij steeds dieper verzeild zijn geraakt ook niet meer om wat we doen dan om wie we zijn? Is dat niet stiekem wat wij aan onze kinderen meegeven door deze programma’s? Of is het heel anders en raken de kinderen van nu wel geëmotioneerd van computerwezens die vechten? En zou je dan kunnen stellen dat kinderen van nu zo gewend zijn aan digitale, nietszeggende wezens dat zij sneller geëmotioneerd raken van een Pokémonbeest dan een pratende eend?

Is het zo tragisch? Misschien wel, misschien ook niet. Voor de Alfred Jodocus Kwak-generatie is het misschien moeilijk om plezier te beleven aan de kinderprogramma’s van nu omdat we simpelweg geen kind meer zijn. Tegelijkertijd moeten we ons realiseren dat onze ouders hielden van Q en Q en Swiebertje. Figuren die – als we er als kind op tv mee in aanraking kwamen – net een tandje te soft werden gevonden. Het was te gewoon en daarmee te ouderwets. Pipo de Clown was kantje boord maar we waren gelukkiger met Bassie en Adriaan, die toch iets meer van onze tijd uitstraalden.

Elk kind zal met nostalgie terugkijken naar de televisieprogramma’s van zijn of haar tijd. En hopelijk bouwen de kinderen van nu een beetje nostalgisch gevoel op voor later bij het kijken naar Pokémonachtige programma’s. Want nostalgie is een fijn gevoel en kan er misschien alleen maar zijn als het programma van toen er niet meer is en je je realiseert dat je ouder wordt en leeft in een wereld die aan het veranderen is.

Er was ooit een site op internet te vinden waar alle titelsongs van kinderprogramma’s van vroeger op te vinden waren. Het nare is dat die site uit de lucht is. Misschien te weinig bezoekers. Gelukkig hebben we nog YouTube en kun je bij de Bart Smit af en toe een verdwaalde dvd van Alfred J. Kwak kopen, zodat we ons af en toe weer kind kunnen voelen. Zodat we even kunnen vergeten dat de Pokémonachtige wezens de macht hebben gegrepen. Zodat we af en toe nog even kunnen kijken naar dieren die liedjes zingen, kabouters die David heten en eenden die vandaag zo vrolijk zijn…