| Regie: | Mark Dornford-May |
|---|---|
| Cast: | Pauline Malefane, Andile Tshoni, Lungelwa Blou, Zweilungile Sidloyi, Andries Mbali, Zamile Gantana, Andiswa Kedama |
| Genre(s): | Drama, Romantiek, Musical |
Het lijkt een onbegrijpelijke titel, totdat je weet dat met Carmen de gelijknamige opera van Georges Bizet wordt bedoeld en dat Khayelitsha de grootste township in Zuid-Afrika is. Deze exotische ghetto-film, van de hand van Mark Dornford-May, toont het grimmige leven in de schurftige onderbuik van de Zuid-Afrikaanse samenleving en bewijst dat het verhaal van Carmen vandaag de dag nog net zo makkelijk toe te passen is als in de negentiende eeuw.
Het verhaal volgt in grote lijnen die van de opera. Carmen is een betoverend vrouwpersoon die in een sigarettenfabriek werkt en op een dag een stoïcijnse soldaat met een nogal beschadigd zieltje tegen het lijf loopt. Zij raakt opgewonden van het feit dat hij niet meteen voor haar valt en is vastberaden hem voor zich te winnen. Helaas kan zijn liefde haar niet temmen, blijft zijn verleden hem achtervolgen en wordt het een dramatische affaire.
De cast van U-Carmen converseert constant in zuivere operaklanken en doet hier af en toe een opzwepend Afrikaans dansje bij. Een prachtige combinatie, die niet meteen natuurlijk aanvoelt, maar de kijker intrigeert en uiteindelijk amuseert. Iets anders waar je als westerse kijker aan moet wennen is het tonggeklik van het Xhosa, de taal die in de film gebruikt wordt en één van de elf dialecten die Zuid-Afrika rijk is.
Maar als je er eenmaal inzit, dan is dit een verfrissende film, die je zeker bij de hand neemt en je twee werelden tegelijk toont. Enerzijds is er de wereld van zang en dans, tot leven gewekt door geïnspireerde en in sommige gevallen zelfs getalenteerde mensen. Anderzijds heb je de schrijnende werkelijkheid die als achtergrond dient. Want dit is geen decor, al zijn de bouwsels flinterdun en zo weer met de grond gelijk gemaakt. Dit is de township der townships.
In de jaren 50 joeg de regering alle zwarten uit de grote steden weg met behulp van de Groups Areas Act en een pietsje bruut geweld, zonder enige zorg te dragen voor de opvang van deze enorm grote groep mensen. Honderdduizenden gingen tegen deze wet in en trokken samen de stedelijke gebieden weer in op zoek naar werkgelegenheid. Ze bouwden huizen van golfplaat, hout en karton. In de jaren ’80, besloot de regering tot weer een grote schoonmaak en dreef alle mensen uit al die verschillende plekken naar een groot township toe. Dit was Khayelitsha, oftewel ‘Nieuw Thuis’. Wederom werd er sufficiënt geweld gebruikt om de volksstammen in beweging te krijgen. Door dit opressieve overheidsbeleid is dit mega-ghetto met ongeveer een half miljoen slachtoffers van de apartheid nu een dagelijkse realiteit.
De regisseur laat zien dat de tijdloze tragiek van de opera Carmen juist tegen de achtergrond van Khayelitsha tot leven komt. Want het is in deze hardvochtige levensomstandigheden dat mensen worden teruggeworpen op hun overlevingsinstincten. Vrouwen als Carmen die daarbij hun seksualiteit in de strijd gooien zijn van alle tijden en alle plaatsen. Maar de werkelijke tragiek zit hem hierin; dat wanneer echte liefde bloeit deze door de onvermijdelijke beschadigingen gedoemd is te mislukken.
Het siert Mark Dornford-May, die deze film geschreven, geregisseerd en geproduceerd heeft, dat hij op zo’n vermakelijke wijze in staat is om de aandacht te richten op de dagelijkse strijd om overleving in zulke erbarmelijke omstandigheden. Tegelijk toont hij echter dat deze mensen niet bij de pakken neer zitten en hun gevoel voor de hartslag van het leven verliezen. Ze wonen, werken en feesten gelijk elk ander volk, met minder middelen, maar met minstens zoveel passie. Hij heeft Khayelitsha met een Gouden Beer van het Berlin International Film Festival dit jaar ferm op de kaart gezet.
