| Regie: | Andy Wachowski, Larry Wachowski |
|---|---|
| Cast: | Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss, Hugo Weaving, Gloria Foster, Joe Pantoliano |
| Genre(s): | Actie, Thriller, Avontuur, Sciencefiction |
De wereld zoals wij die kennen bestaat niet. De gehele mensheid leeft in een illusie, een door computers gegenereerde droom, die slechts de vorm aan heeft genomen van onze laat-twintigste eeuwse Westerse maatschappij. De constructie van deze droom heet De Matrix. Achter deze virtuele realiteit gaat een echte realiteit schuil, een nachtmerrieachtige werkelijkheid anno 2199 waarin Machines de oorlog van de Mens gewonnen hebben. Baby’s worden gekweekt om leeg gezogen te worden: de mens gereduceerd tot batterij. Een klein groepje rebellen onder leiding van Prometheus (Laurence Fishburne) kent de waarheid achter de Matrix, en haalt hacker Neo (Keanu Reeves) over naar de andere, niet-virtuele kant, omdat ze denken dat hij The One is: de enige die kan helpen de strijd tussen mens en machine te winnen.
Dit complexe en sinistere science fiction verhaal vormt de basis van een overrompelende actiethriller, die, in het laatste jaar van het millennium, belangrijker zal blijken te zijn dan het overhypte Star Wars. The Matrix toont actiesequenties met een impact die na Terminator 2 niet meer bereikt is. Dit alles wordt door de Andy en Larry Wachowski geregisseerd in een brutale en totaal overtuigende visuele stijl die nog nooit eerder vertoond is in een blockbuster. Daarnaast werp The Matrix cultuur-pessimistische vragen op die je eerder verwacht in het intellectuelere werk van Cronenberg. eXistenZ maakt deze vragen tot kern van de film terwijl ze in de Matrix uiteindelijk gereduceerd worden tot de aanleiding voor een extravaganza van boven-realistische actie en stijl. Maar, realiteit-vs-virtualiteit blijft het hart van de film.
eXistenZ lijkt de mogelijkheid van het bestaan van één objectieve werkelijkheid overboord te gooien, nu door computertechnologische media hyper-realistische realiteiten geschapen kunnen worden. The Matrix lijkt nog wel te geloven in het bestaan van één echte realiteit. De virtuele werkelijk echter heeft de plaats en de functie van deze ware realiteit overgenomen: de wereld die de mens als echt ervaart, is juist de virtuele. In eXistenZ vechten de Realisten tegen de voorstanders van de virtualiteit, omdat ze willen voorkomen dat het onmogelijk wordt de ‘echtheid’ van een bepaalde realiteit te kennen. In The Matrix zijn het juist ‘the bad guys’ die de virtualiteit in stand willen houden. De good guys kiezen voor een leven in een ondergrondse, hel-achtige realiteit, liever dan te leven in de door computers gegenereerde ignorance-is-bliss van de Matrix. Helaas is dit het enige standpunt dat de film inneemt. Het spel met realiteiten, dat bij Cronenberg de structuur en de voortgang van het verhaal bepaalt, wordt bij de Wachowski’s na een hoopvolle introductie gereduceerd tot decor voor actiesequenties. We komen niets meer te weten over het hoe van de virtuele constructie, het waarom van de machines, of van de overgebleven wereld van de laatste vrije mensen.
De actiesequenties trekken wel de uiterste consequenties uit het thema. De gevechten vinden plaats in VR en laten zich dus niet begrenzen door de benepen wetten van de realiteit: zwaartekracht wordt een anachronisme. In door de Hong Kong-veteraan Yuen Wo Ping (bekend van zijn werk met kung-fu uber-held Jet Lee) gechoreografeerde vechtscènes wordt gebruikt gemaakt van wire-effecten, waardoor de karakters kunnen vliegen en zweven. De stilering die de Wachowski Bros. in de schietscènes van hun debuut Bound al etaleerden, wordt nog verder doorgevoerd. Extreme slow motion, afwisseling van draai-tempi en freeze frames met een bewegende camera: geen techniek wordt onbenut gelaten. In de zelfverzekerde regie van de Wachowski’s vormt de dialoog tussen blockbuster (perfectionisme en budget), manga-anime (visuele trucage) en Hong Kong (kung-fu actie-choreografie) een ongekend heerlijke symbiose van thema, stilering en actie.
Maar helaas: The Matrix wordt geen absoluut meesterwerk. Daarvoor wordt het thema niet genoeg uitgediept en krijgt het nergens de epische schaal die je mag verwachten. De werelden van de hoofdpersonen (zowel goed als slecht) blijven te oppervlakkig, en de vele, vele referenties aan spirituele, religieuze of mythische zaken blijven in de lucht hangen. En waarom heeft deze wereld van verschuivende realiteiten een Messias nodig?
Ook de muziek en art-direction durven niet ver genoeg te gaan, waar regie, scenario en fotografie dat juist wél doen. Componist Don Davis laat een uitgelezen kans liggen om elektronische muziek te gebruiken; naast een viool-overdosis kan een enkel big-beat elementje of een afgezaagd nummer van The Prodigy of Massive Attack natuurlijk niet overtuigen. Ook de art-direction doet geen recht aan de uniciteit van het verhaal. De metallic zwart-groene kleuren en de combinatie van high-tech en ranzig komen te bekend, en daarom laf over.
Toch zal The Matrix de boeken in gaan als een van de essentiële Hollywood-films van late jaren negentig. De acceptatie van postmoderne thematiek als kern van een blockbuster en de gewaagdheid van regie en fotografie maakten samen een voort-donderende thriller, die wellicht een nieuwe fase in zal luiden: een Hollywood dat niet alleen het geloof in een objectieve realiteit heeft laten varen (bekende thema’s uit bijvoorbeeld The Truman Show of Dark City) maar ook de stilistische consequenties hiervan heeft durven accepteren. De gebroeders Wachowski verdienen daarom veel meer lof en succes dan die andere grote science fiction man, die 1999 wil domineren door een oud en bekend verhaaltje op te leuken met contemporaine technologie.
Lucas is dood, lange leve The Matrix!
