The Imaginarium of Doctor Parnassus

‘Ik heb ook altijd pech!’, zei schurk B100 regelmatig in de televisieserie Bassie en Adriaan. Het is een beeld dat regelmatig in mij opkomt als ik iets lees over een nieuwe Terry Gilliam-film. Maandenlange ruzies met de producers van The Brothers Grimm bleken funest voor de film, waardoor het succes ook grotendeels uitbleef. Zijn visie op de jeugd in Tideland werd door het publiek niet zelden als onbeschoft of asociaal bevonden. Zijn droomproject over Don Quichote is door het overlijden van de hoofdpersoon en andere rampen nooit van de grond gekomen.

Met The Imaginarium of Doctor Parnassus leek alles uiteindelijk goed te komen, maar toen overleed hoofdpersoon Heath Ledger. Gelukkig stond zijn omgeving voor Gilliam klaar, en met steun van zijn eigen creativiteit en zijn vrienden bleek Ledgers einde niet het einde van de film te betekenen. Gilliam wist zijn film te voltooien, en brengt ons zo één van de beste films uit zijn leven. Het is een ode aan zijn eigen oeuvre, een ode aan Heath Ledger, een ode aan het surrealisme maar bovenal een ode aan de fantasie.

The Imaginarium of Doctor Parnassus draait niet om Tony, gespeeld door Heath Ledger. Door het overlijden van de briljante acteur wordt The Imaginarium nu gezien als het laatste werk van Heath, en zullen de verwachtingen rondom hem hoog zijn. Vandaar een waarschuwing aan het begin van deze recensie: Heath Ledger is niet de hoofdpersoon van de film, en Tony is nergens zo indringend als The Joker. Dat wil niet zeggen dat zijn acteerwerk teleurstelt, of dat Tony niet waardig zou zijn als Ledgers laatste rol. Het is zeker zijn leukste rol tot nu toe: Ledger is speels, complex en wisselt de hele film (letterlijk) van gezicht. Hij heeft werkelijk plezier in het spelen van Tony, en dat straalt van het scherm af. En na alle negatieve praat over Ledgers geestelijke toestand, is het hartverwarmend om die oprechte sprankeling van vreugde in zijn ogen te kunnen zien.

Maar zoals ik al zei, The Imaginarium of Doctor Parnassus draait niet om Tony. De film gaat eigenlijk over Dr Parnassus, gespeeld door Christopher Plummer. Dr Parnassus heeft eeuwen geleden een weddenschap gesloten met de duivel, waardoor hij onsterfelijkheid won. Door de jaren heen bleef Dr Parnassus wedden met de duivel. In één weddenschap werd echter besloten dat als Parnassus ooit een kind zou krijgen, deze op zestienjarige leeftijd aan de duivel zou behoren. In de hedendaagse tijd reist Parnassus rond met een klein circusshowtje, bestaande uit hem, de kleine man Percy, vondeling Anton en Parnassus’ vijftienjarige dochter Valentina. Twee dagen voor haar zestiende verjaardag sluit Parnassus nog een deal met de duivel, wat misschien haar leven kan redden. Als Tony zich ook bij de club voegt, lijkt Parnassus de weddenschap te kunnen winnen. Maar Tony heeft zelf eveneens een aantal skeletten in de kast.

Natuurlijk is er meer aan de hand. Anton is verliefd op Valentina, maar jaloers op Tony’s charme. Valentina heeft heimwee naar een leven dat ze nooit gehad heeft, en ook Parnassus heeft nog wat geschiedenisverhalen te vertellen. De film draait ook om The Imaginarium: een spiegel in de circusshow. Als iemand hier doorheen loopt komt hij in zijn eigen fantasie terecht, gecreëerd door Dr Parnassus. Alles loopt door elkaar heen, wat soms een kleine chaos veroorzaakt.

Het zorgt er echter ook voor dat The Imaginarium of Doctor Parnassus een ongekende charme meekrijgt. Gilliam geeft ieder personage een lading diepgang mee, waardoor men met ieder personage kan symphatiseren. Aan de andere kant is ook iedereen een anti-held: elk personage heeft zijn fouten en gebreken, en iedereen vertelt zijn eigen verhalen. Het zoeken naar een held die het verhaal draagt is een onmogelijke taak, want echte helden bestaan niet in Gilliams wereld.

Daarnaast heeft Terry Gilliam ook een interessante en diverse cast opgetrommeld. Verne Troyer speelt zijn standaard typetje op zijn best, en topmodel Lily Cole laat zien dat ze meer kan doen dan mooi zijn. Heath Ledger is natuurlijk heerlijk om naar te kijken, net zoals zijn drie alter ego’s Jude Law, Collin Farrel en Johnny Depp. Zij spelen om de beurt een facette van Tony’s karakter aan de andere kant van de spiegel. Niet alleen voor het publiek ziet hij er anders uit, maar ook voor de personages en voor Tony zelf. Dit zorgt voor een paar zeer originele en lachwekkende situaties. Christopher Plummer speelt de oude Dr Parnassus tot in de perfectie.

De show wordt echter gestolen door megaster Tom Waits, die Mr Nick, de duivel, speelt. Hij speelt niet de duivel zoals deze bekend staat; door en door slecht. Deze duivel is realistischer. De duivel verleidt ons aan de ene kant tot slechte daden, en is daardoor zelf ook slecht. Echter, hij houdt wel de echt kwade mensen uit de hemel en zorgt dat ze gestraft worden: dit maakt hem ook weer goed. Dit dubieuze karakter komt tot uiting in Tom Waits acteerprestatie, en dat maakt het een rol om te herinneren.

Er zijn boeken vol te schrijven over The Imaginarium of Doctor Parnassus. De cinematografie is briljant uitgevoerd; van de grauwe werkelijkheid naar de overweldigende, surrealistische wereld van het Imaginarium, ieder shot is een lust voor het oog. De meerdere verhaallijnen, allemaal met een diepere laag, nodigen uit tot een ontelbaar aantal kijkbeurten. The Imaginarium laat zien hoe vaag de lijn is tussen realiteit en fictie op een niveau dat zijn weerga niet kent. Fantasie werd eerder alleen in Big Fish behandelt op een dergelijk niveau. The Imaginarium of Doctor Parnassus is met een eerste kijkbeurt nog niet perfect, maar kan dit in mijn ogen nog wel worden. Ik wil Terry Gilliam bedanken voor dit mysterieuze meesterwerk, en wens hem voor zijn volgende films niets dan geluk.