| Regie: | Abel Ferrara |
|---|---|
| Cast: | Drea de Matteo, Lillo Brancato, Lisa Valens, Ice-T, Victor Argo, Denia Brache, Gloria Irizarry |
| Genre(s): | Drama, Misdaad |
Miskende Amerikaanse cineasten of Amerikaanse cineasten die zich miskend voelen, kunnen tegenwoordig zonder gêne aankloppen bij Canal+. De Franse maatschappij lijkt een soort Foster Parents Plan te worden voor ontheemde Yanks, waarbij als extraatje ook nog eens lokale cinefiele erkenning wordt geboden; na David Lynch en Brian De Palma heeft nu ook Abel Ferrara een zak met Euro’s gekregen, waarmee hij zijn vijftiende speelfilm ‘R Xmas kon draaien.
Ferrara is in alle opzichten een interessant geval. Als crack-verslaafde die naar eigen zeggen uiterst amateuristisch te werk gaat, zou je hem als een filmende Herman Brood kunnen afdoen maar dat is te simpel. Paradijsvogel Ferrara gebruikt zijn kennis van de zelfkant om de grenzen van de meest intense menselijke emoties op te zoeken, waarbij hij zo nu en dan onbeschroomd zwelgt in de potsierlijkheid en pathos van die emotionele hellevaarten. Het terugkerende vraagstuk van zijn oeuvre luidt: hoe kun je temidden van alle grootsteedse ellende (raciale spanningen, georganiseerde misdaad, drugs) nog een waardevol en moreel leven leiden?
Qua thematiek een hoogst persoonlijke vorm van cinema dus, en toch moet Ferrara telkens weer met leden ogen aanzien hoe de meeste erkenning naar zijn charismatische hoofdrol-spelers gaat; telkens weer moet hij bewijzen dat hij ook artistiek geslaagde films kan maken zonder de maniakale oogopslag van Christopher Walken of het door merg en been gaande gekerm van Harvey Keitel.
Met ‘R Xmas komt de regisseur een redelijk eindje. De film speelt zich af op Kerst-avond 1993 in New York, aan de vooravond van de “grote schoonmaak” van de stad door Oprah Winfrey’s favoriete burgemeester. Een naamloos immigranten-echtpaar, bestaande uit een Dominicaanse man (Lillo Brancato) en een Portoricaanse vrouw (Drea de Matteo), maakt zich op om dochter-lief met de Kerst eens goed te verwennen. Via een florerende heroïne-handel kan het gezin zich een luxe bestaan permitteren, en verder lijkt er geen vuiltje aan de lucht. De zekerheden staan op instorten wanneer de man wordt ontvoerd door een racistische zwarte dealer (rapper Ice-T), die zich door het paar belazerd voelt – hij wil geld zien en snel ook, anders zal de man sterven. Noodgedwongen moet de vrouw haar veilige appartement verlaten, en zich tussen de straat-dealers mengen die normaal gesproken het vuile werk voor haar opknappen. De dwaaltocht onder de troebele december-hemel leidt tot inzicht bij de vrouw: kan het echtpaar nog wel doorgaan met een gelukkig gezin te zijn, terwijl het andere gezinnen vergiftigt?
Opvallend genoeg laat Ferrara de vernedering van de vrouw nooit ontsporen op de manier die je (gezien zijn reputatie) van hem zou verwachten. Voor heftige, beladen emoties is er nauwelijks ruimte, en in vergelijking met de emotionele catharsis van bijvoorbeeld Bad Lieutenant ondergaat de vrouw nauwelijks meer dan een milde berisping. Ferrara is zelfs opvallend zuinig met zijn filmische erfzonden seks en geweld: hier geen masturbatie-scènes, hysterische drugs-trips of bloederige stamp-partijen. Een braaf Kerst-verhaaltje is het allerminst geworden (de traditionele elementen van het feest, zoals de sneeuw en de cadeautjes, krijgen een wat voorspelbare wrange invulling), maar een meer expliciete visie op de misère van de grote stad had het dilemma van de vrouw voor de kijker beter invoelbaar kunnen maken. Daar verandert Schooly D’s rauwe muzikale begeleiding niets aan.
Het zou unfair zijn om de film vanwege zijn tekortkomingen helemaal af te breken: net als Ferrara’s onderschatte The Blackout toont ‘R Xmas geen verloren filmmaker, maar een zoekende filmmaker. Ferrara lijkt zich nauwelijks nog bezig te houden met de verwachtingen of het kijk-patroon van zijn publiek, maar eerder met het zoeken naar een nieuwe esthetiek, een nieuwe vorm om zich te uiten. Hij vindt die steeds meer in impressionistische long-takes die alle aandacht vestigen op zijn acteurs. En hun spel mag er dan ook zijn, zeker in het geval van televisie-actrice Drea de Matteo (The Sopranos) als de vrouw, die zich ontwikkelt van nukkige Barbie-pop tot super-mama. Regisseur Ferrara zit haar dicht op de huid en laat de camera lopen in de hoop “het leven” te betrappen, waarbij dramatische opbouw ondergeschikt lijkt aan het vastleggen van alledaagse handelingen (zoals het vreugdeloze, bijna mechanische versnijden van de heroïne). De milieu-schets is levendig en overtuigend: de drugs wordt verwerkt in huiskamers waarin Maria-ikonen langs portretten van huilende zigeuner-jongetjes hangen. Dat ‘R Xmas van de hak op de tak springt en niet echt een geheel wordt is jammer, maar Ferrara’s animo om zichzelf te ontwikkelen verdient op zich al lof, en het valt niet uit te sluiten dat hij ons in de nabije toekomst nog eens echt zal verrassen.
