Nu Giphart ‘booming’ is kan een verfilming van zijn ‘Ik omhels je met duizend armen’ niet uitblijven. Zelfs de regisseur is al bekend; Willem van de Sande Bakhuyzen. Iedere Nederlandse film- en televisieliefhebber moet die keuze op z’n minst tevreden stemmen. Onze Willem is namelijk een voortreffelijke regisseur. Met Familie maakte hij een film die de prijs van de Nederlandse Filmkritiek won, en de televisieserie De Enclave is een zwaar onderschat product dat nu op dvd gelukkig in te halen valt. Cloaca hoort thuis in dezelfde regionen.
Net als Familie is Cloaca de verfilming van een door Maria Goos geschreven toneelstuk, waarvoor ze ook zelf het script schreef. Cloaca zou ik willen omschrijven als een ‘mini-ensemble’-film. Vier oude studievrienden worden door omstandigheden naar elkaar toe gedreven. Maarten (Jaap Spijkers) is toneelregisseur en staat voor de première van zijn nieuwe stuk, waarin de 18-jarige dochter van Joep (Gijs Scholten van Aschat), die op het punt staat een ministerspost te aanvaarden, een naakte hoofdrol speelt. Ondertussen dreigt de ambtenaar Pieter (Pierre Bokma) failliet te gaan omdat hij enkele schilderijen die hij ‘gekregen’ had terug moet geven aan de gemeente. De aan coke verslaafde, en net uit een manische aanval teruggekeerde advocaat Tom (Peter Blok) probeert Pieter samen met Joep uit de stront te trekken. Dan blijkt echter hoe egoïstisch ze eigenlijk allemaal zijn.
Cloaca vindt de balans tussen humor en drama beter dan die andere door Maria Goos geschreven televisieproductie Lieve Mensen, waarover we eerder berichtten. Absurde dialogen als ‘Een homo ok, maar een verduisterende homo, dat kan echt niet’ en ‘Neuken kan heel deprimerend zijn’ worden afgewisseld met oprechte emoties. Het verschil zit hem waarschijnlijk vooral in de plaatsing van de personages, die zijn hier veel minder over-de-top dan in Lieve Mensen, waardoor meeleven makkelijker wordt. Bovendien komt de humor hier voort uit een soort sympathie, het is lachen mét, niet lachen om.
Cloaca is een prachtig verhaal, dat het niet moet hebben van de verwikkelingen op zich, maar van de voortkabbelende relaties tussen de 4 hoofdpersonages. Die personages krijgen schitterend gestalte door de 4 topacteurs die hen vertolken. Ze zijn uiteraard goed op elkaar ingespeeld en kennen de rollen door en door. Dat maakt het nog knapper dat het sterkste punt van de performances is dat het lijkt alsof de dialogen ter plekke worden bedacht. Oprechte verbaasdheid, net genoeg stotteren en de mimiek van de mannen maken Cloaca een echte acteursfilm. Dat had uiteraard niet gekund zonder de dialogen van Maria Goos, die hier de voorlopige toppen van haar kunnen etaleert.
Verfilmde toneelstukken lopen het gevaar erg statisch over te komen. In Familie wordt dat opgelost door het prachtige sneeuwlandschap, Cloaca legt de lat nog iets hoger door niet te vertrouwen op de achtergrond, maar de gehele film zeer professioneel en filmisch vorm te geven. Ondanks het feit dat veel scènes zich in een kleine ruimte afspelen blijft de cameravoering dynamisch doordat aparte keuzes gemaakt worden met betrekking tot positie en beweging van de camera. Ook hebben de makers goed naar PT Anderson gekeken in de scènes waarin een totaaloverzicht wordt gegeven van alle verhaallijntjes, die hierdoor mooi met elkaar in verband worden gebracht.
Dit zijn uiteraard allemaal bijfactoren, die slechts werken als de thematiek aanspreekt. ‘Vier vrienden merken dat het allemaal niet meer zo is als vroeger’ is een premisse die weinig opzienbarend is, maar wel veel universele waarde heeft. Cloaca heeft het onmogelijke voor elkaar gekregen; de film is de gedoodverfde festivalfavoriet Phileine Zegt Sorry voorbij gestreefd. Willem van de Sande Bakhuyzen is daarbij definitief Neerlands beste regisseur.
