Interview Jean van de Velde

Met de komst van een nieuwe Floris lijkt het erop dat we commerciële doelstellingen in de filmwereld doorhebben. In Amerika worden aan de lopende band oude televisieseries opnieuw tot leven gewekt in de bioscoop. Denk maar aan Mission: Impossible , Charlie’s Angels en dit jaar nog Starsky & Hutch . Vorig jaar werd de verfilming van Pipo in de Nederlandse bioscoop uitgebracht en het bleek een trieste verfilming te zijn van de beroemde jeugdserie. Nu is een andere bekende serie uit de jaren ´60 verfilmd en er had veel fout kunnen gaan met de verfilming van Floris . Om alle informatie eens op een rij te zetten is de Xi het gesprek aan te gaan met de regisseur: Jean van de Velde.

We hebben al een tijdje geen film meer van u gezien sinds Lek . Waar bent u geweest sinds al die tijd?

Ik ben een jaar op wereldreis geweest met mijn gezin omdat ik dat een keer wilde doen in m´n leven. En vervolgens heb ik me ruim twee jaar ingezet als intendant voor de Nederlandse film wat zoveel wil zeggen dat ik voor de overheid commerciële films mocht begeleiden en keuzes moest maken welke films geld kregen om te ontwikkelen en in die hoedanigheid heb ik volgens mij heel hard gewerkt. Ik sta een beetje aan de wieg als vroedvrouw van films als Ja Zuster, Nee Zuster , Volle Maan , Shouf Shouf Habibi , Amazones en Lepel, die allemaal in mijn kantoortje bij het Filmfonds mede ontwikkeld zijn.

Was het een bewuste keuze om als intendant aan de slag te gaan bij het Filmfonds?

Nee, ik ben gevraagd. En ik heb toegestemd omdat de Nederlandse film mij ter harte gaat en ik kreeg een duidelijke opdracht van het bestuur: zorg dat er meer Nederlanders naar de Nederlandse film gaan. Daar had ik wel wat mee en heel vaak heb ik ook heel informeel advies gegeven over inhoudelijke zaken en toen dacht ik dat het me wel leuk leek en het was ook maar een part time functie maar er ging veel meer tijd in zitten. Maar het was zeker leuk, heb nieuwe schrijvers leren kennen, nieuwe regisseurs, en dat is ook wel lekker anders blijf je de hele tijd in je eigen kringetje draaien en nu leer je heel veel andere mensen kennen en dat is verfrissend.

Die films die u net noemde waren allemaal heel commerciële films, is dat een bewuste keus geweest?

Het echt ging puur om commerciële films. Bij het filmfonds is er een bepaalde route waar je met artistieke films terecht kan. Mijn opdracht was echt die commerciële films met als doelstelling minstens 100.000 bezoekers en alles wat meer is beter en tot nu toe heeft een groot deel van die films dat gehaald.

Waarom heeft u zelf de keuze gemaakt om na Lek een familiefilm te maken als Floris?

Ik zal je heel eerlijk zeggen dat ik gevraagd ben voor Floris door Johan en Alain (Nijenhuis en De Levita, EvdL). Het enige dat een bewuste keuze was is het feit dat ik altijd met mezelf heb afgesproken dat ik na iedere film iets heel anders maak. Dat klopt ook wel want All Stars is iets heel anders dan De KLeine Blonde Dood en Lek staat daar ook weer ver van af. Ook omdat ik zelf van heel verschillende films houd. Ik houd van een goede thriller maar ik vind Home Alone of Back To The Future ook erg leuk, er zijn genoeg die films die ik erg leuk vind en ik ga ook graag met mijn kinderen naar de film. Dus toen Floris langs kwam en ik gevraagd werd om langs te komen bij Johan en Alain vertelden ze dat ze bezig waren met een script van Gerard Soeteman, Floris, en ze vroegen zich af of ik dat wilde lezen. Toen heb ik meteen het script gelezen in een restaurant nadat ik het kantoor had verlaten en toen dacht ik drie dingen. Ten eerste is het een familiefilm en dat heb ik nog nooit gedaan en ten tweede kende ik oude Floris dus het was een uitdaging. Maar het allerbelangrijkste was dat het niet zomaar gewoon een remake ging worden. Het ging duidelijk over een nieuwe Floris, de zoon van, en uiteindelijk is het zelfs de kleinzoon geworden . Ik had ook geen zin om een kunstje te doen dat al een keer gedaan was opnieuw te doen .Het mocht anders qua toon en karakter en toch ook weer Floris, dus dat maakte het beetje dat je met het genre Floris kon spelen.

Floris is iets typisch Nederlands van eind jaren ’60 en Lek had ook iets Nederlands in zich met de hele IRT-affaire. Wat maakt een Nederlandse film nu voor het publiek een typische Nederlandse film?

Dat weet ik eerlijk gezegd niet. Ik denk dat het voor het publiek belangrijk is dat ze dingen herkennen uit hun eigen werkelijkheid. De grootste moeilijkheid bij Lek bijvoorbeeld was om de genrefilm, Lek is gewoon een politiethriller met een achtervolging, een shoot-out en corruptie, zo te maken dat je het associeert met het Hollandse. Ik heb er toen hard over nagedacht en mijn conclusie was dat er alleen ingrediënten in mochten die tot het Hollandse onderbewuste horen. En we weten inmiddels ook, door bijvoorbeeld De Dominee, dat er verhalen zijn die we in de kranten kunnen lezen en dat je daar allemaal uit kan putten en varianten van kan gebruiken. In de Nederlandse film hebben we als kijker nog nooit een grootse achtervolging gezien met tientallen auto´s en helikopters dus dat moet je ook niet gaan gebruiken. Iedereen heeft dan zoiets van zo gaat het hier niet in Nederland dus je moet wel rekening houden met wat men denkt, of dat mogelijk is en tegelijkertijd moeten de genre-elementen, bijvoorbeeld een achtervolging, er wel in zitten. Het was zoeken naar beelden en situaties die dat beiden in zich hadden. Dus het betekent dat voor het publiek dat er een punt van herkenning moet zijn vind ik. Ik denk trouwens ook dat mensen eigenlijk wel graag hun eigen taal horen in Nederland. Er wordt wel eens gezegd dat wij alleen maar Amerikaanse films willen zien maar dat geloof ik niet, er wordt heel veel naar Nederlandse soaps en televisiedrama´s gekeken, Nederlandse films op tv doen het goed dus ik denk dat er de behoefte is om Nederlands te horen.

We hadden het net even over herkenning en als er iets is dat de oudere generatie nog herkent dan is het Floris. Was u nergens echt bang dat het fout zou kunnen gaan met de film van Floris?

Nee, want dan moet je er niet aan beginnen. Ik zag alleen maar de lol ervan in. Er zullen ongetwijfeld mensen zijn die zeggen dit is niet de echte Floris is. Klopt, het is de kleinzoon van. Van het begin af aan wist ik dat als je ervan uitgaat dat het alleen maar tegen gaat vallen, als ik dat vanaf het begin accepteer, dan kan het vanaf dat moment alleen maar meevallen. Het gekke is ook dat er een generatie is van 30-ers en 40-ers die de illusie hebben dat de Floris die ze toen zagen op de lagere school vol spanning, sensatie en actie zat. Dat valt best mee als je het later terug ziet. Het is net zo als je denkt dat het bij je eerste kus helemaal los ging, nou als je het terug ziet dan valt het wel mee. Dus in de herinnering gaat het een eigen leven leiden. Ik wist op voorhand daar kan ik niet tegen op kon boxen, het enige wat ik kon doen was gewoon iets leuks maken en wat voor een nieuwe generatie een eerste kus zou kunnen zijn maar dan met een nieuwe Floris. Ik had twee doelstellingen: voor kinderen tot en met een jaar of veertien moet het spannend zijn en voor alle kinderen daar boven en de volwassenen moet het gewoon leuk zijn. Die moeten de knipoog en de humor ervan inzien.

Heeft u daar ook met Gerard Soeteman over gesproken?

Ja, ik moest alles met Gerard bespreken en heb op een gegeven een aantal nieuwe versies geschreven. We hadden wel dezelfde toon alleen het script duurde aanvankelijk drie uur als we het zouden verfilmen. Dat is natuurlijk veel te veel; en Gerard is natuurlijk gewend om met Paul (Verhoeven, EvdL) te werken en dan is geld geen probleem. Dus als we die film toen zouden begroten dan had het allemaal het drieviervoudige gekost. Er moesten dus een aantal dingen ingekort worden en anders verteld worden maar ik heb met Gerard over alles contact gehad en de belangrijkste toevoeging is dat ik wat meer mijn toon of mijn humor erin heb gestopt. Het script van Gerard was ook geestig hoor, daar zaten ook grappen in, maar sommige heb ik gebruikt en andere heb ik erin gestopt. Gerard weet als geen ander wat de charme van Floris is. Hij heeft namelijk ook Flesh & Blood geschreven en dat was keiharde Middeleeuwen voor 18 jaar en ouder. Floris, dat is familie-entertainment, fantasiemiddeleeuwen.

Heel even over het budget, was het moeilijk om Floris te realiseren?

Het budget was vrij snel bij elkaar, dat was het probleem niet. Maar er was gewoon een maximum. We hadden 4,5 à 5 miljoen euro, wat veel geld is, maar het script van Gerard was heel bewerkelijk. Er zit heel veel in, bijvoorbeeld veel actie met paarden. Een paard komt niet vanzelf naar de set. Een acteur heeft geen trailer nodig en een paard wel, minstens twee verzorgers, een chauffeur, dan heb je dus drie man erbij en een trailer. Wil je een scène hebben met vier paarden dan heb je nog meer man nodig en op een gegeven moment zit je dan op het niveau van een Hollywoodproductie. Op het moment dat je in scènes met heel veel paarden gaat werken dan schiet het budget de pan uit. Ik had ook zoiets van in al die films zitten al zoveel paarden en in Floris moeten ook paarden zitten maar laat ik dan ieder geval iets verzinnen dat we er iets mee doen waardoor we die paarden ook voor andere doeleinden gebruiken dan alleen als vervoermiddel van A naar B. Dus vandaar dat gedoe met die witte paarden, misschien is het leuker als ze met z´n tweeën op een paard zitten net zoals je met je meisje in je jeugd samen op de brommer zat. Die beelden in de film en dan een steigerend paard maar zonder zadel. Je moet er iets mee doen zodat het in de herinnering zal blijven in plaats van dat we 50 paarden neemt en het is alleen maar opvulling. Dus je moet heel voorzichtig met je centen omgaan. Vooral bij historische films is er niets meer van over: je kunt niet de camera meteen neerzetten, je moet voortdurend paaltjes weghalen, lampen, uitbordjes en rolstoelopgangen. Alles moet aangepast worden, iedere figurant moet aangekleed worden. Dus het is verschrikkelijk duur. Je moet heel erg nauwkeurig met je geld omgaan.

Floris is ook van Johan en Alain als producentenduo. Die werken erg snel want het is al de derde film van hun dit jaar. Is zo´n werktempo niet iets voor u?

Ik heb met Johan en Alain heel goed gewerkt. Het tempo dat zij hadden met die andere films is een ander werktempo dan met Floris, want Floris kon niet op die manier gemaakt worden. Ik was al lang klaar met het draaien van Floris toen Snow Fever nog geschreven, opgenomen, gemonteerd en uitgebracht moest worden en hij is nog eerder klaar ook. Hij is alweer uit de bioscoop tegen de tijd dat Floris erin zit. Dat kan bij zo´n film maar bij Floris kan dat niet. Ik ben verder ook niet onder druk gezet qua werktempo, ik wil best heel snel en heel hard werken maar het was al lang van te voren bekend dat wij de kerstfilm zouden hebben dit jaar. Ik was met opnames vorig jaar november klaar dus we hadden een jaar voor de afwerking en dat is veel tijd. Die hebben ook optimaal gebruikt en iedereen heeft er extra tijd in gestopt want iedereen heeft zoiets van het is wèl Floris.

Dat gevoel van Floris, het feit dat het een familiefilm is, heeft dat te maken met het feit dat de Middeleeuwen van Floris minder accuraat is geportretteerd dan het in feite was?

Ja, maar de serie is ook niet de echte Middeleeuwen. Gerard heeft tegen mij gezegd dat historische accuratesse hem een zorg zal zijn. Hij gebruikt gewoon de dingen die hij leuk vond uit de historie en daar maakte hij een verhaal omheen. Het ging hem niet, en mij ook niet, om te vertellen hoe de Middeleeuwen waren. Daar was Flesh & Blood voor. Het is ook een centen kwestie. Locaties afkeuren omdat ze niet in 1600 bestaan hebben maar wel in 1700 dan kom je weet ik veel waar terecht. In de film zit bijvoorbeeld een molen die nog helemaal niet bestond in de Middeleeuwen. Die van toen zijn er gewoon niet meer, dan moet je dus een historische molen gaan bouwen en dan is je budget al op. Ik wilde ook niet streven naar accuratesse. Het is zo moeilijk om te denken met de geest die we nu hebben over hoe de Middeleeuwen waren. Ik vergelijk het graag met A Knight’s Tale . De opwinding van een ridderspel bijvoorbeeld. Als je daar de muziek van die tijd onderstopt dan hebben wij de associatie van een saaie muziek met al die minstrelen, je communiceert naar deze tijd met een totaal ander gevoel . Het nummer We Will Rock You van Queen die klopt met de emoties die ze toen voelden. Ik wilde gewoon het verhaal van Floris vertellen en toevallig speelt zich dat af in de middeleeuwen, de rest is gewoon fantasy.

Het lijkt mij alsof ik acteurs als Daan en Michiel tegenwoordig in elke film tegenkom. Er zijn toch ook nog hele andere goede acteurs in Nederland die door willen breken?

Dat ben ik niet helemaal met je eens, hoewel we Daan de laatste tijd vaak gezien hebben. Michiel heeft Phileine en Volle Maan gedaan en dat was het eigenlijk. We hebben voor de rol van Floris een heleboel acteurs getest, ik had ook graag met Johnny De Mol gewerkt, maar ik wilde een jonge Floris hebben. Michiel was gaandeweg de beste combinatie van iemand met een warm gevoel, een heldhaftige uitstraling en toch zacht van binnen. Daan hebben we inderdaad in een aantal films gezien maar hij was voor mij de eerste acteur die vast stond. Hij heeft gewoon een geweldige uitstraling en met die witte haren was hij perfect .

Was het niet een gok om Birgit Schuurman te casten voor de rol van Pi?

Maar goed, dat heb ik met Cas Jansen en met Antonie Kamerling ook gedaan. Ik ben daar niet zo bang voor want er is geen ander medium waar je beginnende acteurs beter bij kunt begeleiden dan bij film. Op toneel moeten ze helemaal hun eigen doen en bij een film kan ik ze bij ieder shot helpen. En de rol van Birgit moest een bijzondere verschijning zijn, iemand die er in het Hollandse landschap opeens eruit sprong en Birgit had dat gewoon. De camera is echt verliefd op haar, ze heeft een geweldige uitstraling.

Floris en Pipo zijn beiden gebaseerd op Nederlandse televisieseries, in Amerika is dat al wat langer aan de gang. Is dat iets dat we van de Amerikanen kunnen leren om op deze manier met commercie om te gaan?

Het helpt in je verkoop te zijner tijd en in de naamsbekendheid. De keerzijde ervan is dat iedereen een vergelijkend warenonderzoek gaat houden. De enige reden waarom we dit zien is dat de generatie die nu films aan het maken is, opgegroeid is met televisie. De generatie Floris, bijvoorbeeld Paul Verhoeven en Wim Verstappen toen die tussen de 6 en 16 jaar waren, is opgegroeid met literatuur want er was nog geen televisie. Dus het is logisch dat de generatie van nu put uit de inspiratie en bronnen waar ze groot mee gegroeid zijn en dat is voor een groot gedeelte televisie. Ik zie geen trend, het is een heel logische stap. Ik behoor tot die laatste generatie en iedereen mag van mij zeggen wat hij beter vindt: de film of de serie.

Hoe staat u tegenover het begrip van de remakes want All Stars is bijvoorbeeld in België en Engeland opnieuw gemaakt met hun eigen specifieke eigenschappen.

Ik vind het alleen maar leuk. Je zou kunnen praten over ideeënarmoede, maar een groot gedeelte van de nummers van Rolling Stones zijn ook covers. Ik vind het grappig om van een liedje verschillende versies te horen. Het kan goed gebeuren en het kan ook misgaan. Wat ik zie is dat wij in de Europese cinema een groot probleem hebben, namelijk de taal. Dus op het moment dat je een aardig script hebt en het wordt gemaakt in de Hongaarse taal dan blijft die film daar gewoon hangen. Dat is zo jammer want er zitten briljante scenario´s tussen, dat is een soort talentvernietiging. Ik heb het idee dat met mijn gedachtegoed van All Stars meer gedaan wordt dan wanneer het alleen in Nederland blijft. Bij Liever Verliefd ging er een Duits script aan vooraf en de aankomende film Vet Hard is ook een remake. Het is voornamelijk voor beginnende regisseurs belangrijk dat ze een scenario hebben dat tenminste op vier wielen rijdt. Een gebruikt scenario heeft die vier wielen en daar kunnen dan assecoires aan gebouwd worden. Op het moment dat je zelf een auto gaat bouwen is dat moeilijker. Met andere woorden: beginnende regisseurs kunnen baat hebben bij een remake omdat ze weten dat het voertuig waar ze instappen in ieder geval rijvaardig is.

Het hele promotiecircus komt nu op gang. Is de marketing zelf voor u belangrijk? In de jaren voor Costa! zagen we bijvoorbeeld geen billboards van Nederlandse films.

De marketing is inderdaad belangrijk. Een belangrijk gegeven in mijn tijd als intendant bij het Filmfonds was de introductie van de gouden- en platinafilm. Want na de release van een film valt de publiciteit weg bij een film. We hadden dus iets nodig waardoor het publiek in de weken na de release van een film de weg weer terug vond naar de bioscoop. Ten tweede geeft het een soort keurmerk van de bezoekers. Ik kwam er ook achter dat een heleboel mensen een mening hadden over de Nederlandse film zonder dat ze de film gezien hadden. Die mening baseerden ze op trailers van Nederlandse films die voor andere films zaten. Wat ging er daar mis? Vaak was het de sluitpost van de begroting, werd hij gemaakt voor een appel en een ei, de mensen die ermee bezig waren wisten niet hoe het moest of wilde de producent zelf even laten zien dat hij creatief was. De trailer is het visitekaartje, daar wordt vaak een mening op gebaseerd en dus is daar redelijk wat geld in gestopt en hebben mensen er zich in gespecialiseerd. Maar het is ook wat spectaculairder geworden, het is een marketingmechanisme dat ik belangrijk vind. Je moet concurreren in de kerst dus alle hens moeten aan dek om publiciteit te genereren. Ik ben er niet dag en nacht mee bezig maar ik wil er wel bij betrokken zijn. Als je het goed aanpakt is het bereik vele malen beter. Mensen die naar de bioscoop gaan betalen tenslotte even veel voor een Nederlandse film als voor een Amerikaanse film.

Wat staat er nog op de planning voor de komende tijd?

Ik ben met een film over Herman Brood bezig en die gaat over de periode dat hij tussen de 20 en de 30 was. Dat is vooralsnog het meest concrete.