IMAX: Impact met de hoofdletter I

Het was 1895. De gebroeders Lumière vertoonden de film L’arrivée d’un train à La Ciotat, één van de eerste films aller tijden. De film gaat, zoals de titel al verraadt, over een trein die aankomt op het station van Ciotat. Het gerucht gaat dat de mensen, die nog nooit zo’n levensecht beeld hadden gezien, wegdoken van hun stoelen toen de trein steeds dichterbij kwam. Het was een legendarisch moment voor de cinema.

Door de jaren heen heeft het fenomeen film zich verder ontwikkeld. Langzamerhand kwam er een verhaal in de films. De personages werden complexer. Na enige tijd kon men zelfs geluid toevoegen. Na de Tweede Wereldoorlog werd ook het gebruik van kleur erg populair. Niet alleen het realisme wordt zo steeds meer versterkt, maar ook de ervaring wordt steeds groter en beter.

Ondertussen zijn we in een tijdperk aangekomen waar het allemaal niet beter lijkt te kunnen. De dvd is ideaal en goedkoop, waardoor de blu-ray maar moeite heeft om terrein te winnen. De bioscopen worden langzaam buiten spel gezet, want met de home cinema sets van tegenwoordig is het thuis allemaal mooier dan in de zaal. André Bazin sprak ooit over ‘The Myth of Total Cinema’. Deze mythe omvatte de idealen die de verschillende uitvinders van de cinema hadden. Met iedere stap (kleur, geluid, scherper beeld) komen we dichterbij dit ideaalbeeld, maar we zijn er nog niet. ‘In short’, zegt Bazin, ‘cinema hasn’t been invented yet!’ Toch lijkt tegenwoordig het ideaalbeeld wel te zijn bereikt.

In deze tijd van snelle technologische vooruitgang komt ook IMAX opzetten. De reclames liegen er in ieder geval niet om: het is Groter, Beter, Indrukwekkender en zeker Iets Wat Je Moet Zien. Larry O’Reilly (Executive Vice President van de IMAX Theatre Development)  is bijzonder enthousiast. ‘We’ve got state-of-the-art technologies’, begint hij zijn verhaal op de IMAX-lezing in de Bijlmer ArenA. Alle praatjes en diavoorstellingen waren natuurlijk hartstikke mooi, maar is IMAX nu echt de next big thing?

Op de lezing van vorige maand hielden Larry O’Reilly, Richard Gelfond (CEO, IMAX Corporation) en Lauge Nielsen (algemeen directeur Pathé Nederland) een praatje voor de pers over de toekomst van IMAX. Tevens werden diverse trailers vertoond en vond er een persvoorstelling van A Christmas Carol plaats. Op deze manier hoopten de hoge bazen de pers voor zich te winnen. En ik moet zeggen, ik ben overtuigd.

De projectie van IMAX-films is volledig digitaal. Om het haarscherpe beeld te versterken wordt er tevens met licht gespeeld, waardoor de projectie beter op het doek valt. De IMAX Image Enhancer zorgt ervoor dat de scherpte van het beeld zich automatisch aanpast, waardoor het beeld te allen tijde ideaal is om te zien. Voor 3D-voorstellingen heeft IMAX tevens een nieuw soort lens. Deze projecteert wijder dan in de normale bioscopen, waardoor de effecten verder uit het scherm komen. ‘In een gewone bioscoop is het alsof je naar een film door een raam zit te kijken’, zegt Richard Gelfond, ‘In IMAX zit je aan de andere kant van dit raam.’

Ook het geluid is beter dan in de normale bioscopen. Via een speciaal soort lasertechniek is het overal in de zaal perfect, in tegenstelling tot normale bioscopen. Daar hoor je minder als je helemaal achterin, voorin, of aan de zijkanten zit. In de IMAX-theaters is het geluid op iedere plek hetzelfde. ‘Zo’n geluid krijg je zelfs niet uit je home cinema set,’ aldus O’Reilly.

IMAX was al langere tijd mogelijk. Toch duurde het een tijd voordat het zijn weg vond naar het grote publiek. Richard Gelfond vertelt wat meer over de geschiedenis. ‘IMAX bestaat al veertig jaar. Vroeger was het echter veel te duur om een dergelijke film te maken. In de loop van de tijd kwamen er meer mogelijkheden, en richtten we ons voornamelijk op natuurdocumentaires. Door een joint venture met Pathé zijn de winstmogelijkheden vergroot, en kan IMAX ook speelfilms financieren. Grote regisseurs staan in de rij om met ons te werken. Christopher Nolan filmde enkelescènes uit The Dark Knight met IMAX, en ook David Yates bracht Harry Potter & The Half-Blood Prince via ons uit. En dan heb je ook nog Michael Bay met Transformers 2, Robert Zemeckis met A Christmas Carol , Tim Burton met Alice in Wonderland en natuurlijk James Cameron met Avatar , die volledig in IMAX is gefilmd.’

Twee van de bovenstaande films mocht Xi in IMAX 3D bekijken, om de volledige ervaring zelf mee te maken. Om de vergelijking goed te maken, zijn beide films ook op normaal scherm bekeken Hoewel ik in het begin erg sceptisch was, ben ik bijzonder verrast en kan ik inderdaad stellen dat dit de volgende stap in de richting van Bazins mythe van totale cinema kan zijn.

Ten eerste A Christmas Carol . Robert Zemeckis’ versie van Charles Dickens grijsverfilmde verhaal ontwikkelt niet alleen de motion capture-techniek, maar laat ook zien dat animatie prima werkt op een IMAX-scherm. De personages komen op het grotere scherm veel beter uit. De score komt schitterend uit de laserspeakers, vooral in de achtervolging met The Ghost Of Time Yet To Come. De vele malen dat de camera over het geanimeerde Londen heen vliegt zijn een lust voor het oog. De 3D-effecten komen inderdaad verder uit het scherm, maar voegen bijzonder weinig toe aan de film. De afstand tussen kijker en de filmpersonages blijft te groot, op een enkele scène na. Zonder al te veel te verklappen, kan ik wel zeggen dat ik wegdook alsof het weer 1895 was.

Enige tijd later mocht ik de persvoorstelling van Avatar bezoeken, weer in IMAX 3D. Eindelijk werden alle mooie woorden waargemaakt. Vanaf de eerste scènes in de ruimte, via de bossen van Pandora naar een spectaculair eindgevecht in de lucht, wordt je daadwerkelijk de film ingezogen. Het geluid dreunt zo hard door de zaal heen dat de stoelen beginnen te trillen, alsof je daadwerkelijk op Pandora bent. De 3D-effecten zijn niet te vergelijken met Disney 3D, waarin kokosnoten op je afvliegen; het is de real deal. Je zit op Pandora, als wezen tussen de wezens. Avatar in IMAX 3D is een overweldigende filmervaring, die iedereen zou moeten zien. Mis je dit, dan mis je een hoop.

IMAX kan dus wel zijn mooie woorden namaken. Het nadeel is dat er weinig films zijn die dit feit kunnen ondersteunen. Transformers 2, Harry Potter 6 en andere films die afgelopen jaar in IMAX verschenen voegden niet bijzonder veel toe aan de oorspronkelijke bioscoopervaring. Avatar laat echter de volledige potentie zien, en is de hogere toegangsprijs waard. De toekomst van IMAX ligt dus niet zozeer in de techniek, maar meer in het soort films dat gemaakt gaat worden. Als er meer films als Avatar gemaakt gaan worden, zal de complete manier van film kijken gaan veranderen. ‘We’re not in Kansas anymore,’ zegt Colonel Miles Quaritch in Avatar. En hij heeft gelijk: met IMAX zijn we in Oz.