Regie: Ben Sombogaart
Cast: Sina Richardt, Julia Koopmans, Thekla Reuten, Nadja Uhl, Ellen Vogel, Gudrun Okras, Betty Schuurman
Genre(s):
Drama, Romantiek, Oorlogsfilm
Tessa de Loo’s boek “De tweeling” werd tien jaar geleden laaiend enthousiast ontvangen door het grote publiek en won in 1994 dan ook “De Publieksprijs voor het Nederlandse boek”. Zelfs recensenten waren overwegend positief en wezen toen al op de filmische kwaliteiten van het werk. Regisseur Ben Sombogaart (bekend van de jeugdfilms Het Zakmes en Abeltje) besloot zich dan ook aan een verfilming te wagen.
Zowel het vervaardigen als het beoordelen van een boekverfilming is lastig: boek en film moeten los van elkaar worden gezien daar wat op papier lijkt te werken de film niet altijd ten goede hoeft te komen. Tegelijkertijd zijn de twee echter onlosmakelijk met elkaar verbonden; ze vertellen immers hetzelfde verhaal. Sombogaart heeft ervoor gekozen de flashbackstructuur uit het boek te handhaven. Scènes waarin de zesjarige tweelingzusjes, Lotte en Anna Bamberg, op brute wijze van elkaar worden gescheiden worden direct gevolgd door beelden uit het heden waarin de zusters elkaar weer ontmoeten.
Zo wordt het verhaal uit de doeken gedaan waarin Lotte opgroeit in een welgesteld Nederlands gezin, terwijl Anna in Duitsland achterblijft en een Assepoester bestaan leidt bij haar wrede oom. Maar dat is niet het belangrijkste contrast tussen de twee. Het is inmiddels midden jaren dertig als Lotte zich verlooft met de Joodse David terwijl in Duitsland Hitler’s macht groeit. De Duitse Anna wordt onontkoombaar door haar omgeving beïnvloed en een hereniging tussen de zusjes loopt dan ook uit op een mislukking wanneer Anna haar wantrouwen jegens joden laat doorschemeren.
Naarmate de oorlog vordert begint Lotte Duitsland en daarmee haar eigen afkomst en identiteit te haten. Maar ook wat Anna betreft is de strijd rampzalig. Ze trekt Hitler’s ideeën in twijfel maar maakt zich vooral zorgen om haar man aan het front: een SS’er…
In de film worden geen expliciete beelden van het slagveld zelf getoond; het gaat dan ook des te meer om de oorlog zoals die zich afspeelde in de huiskamers van de “gewone burger”, uit zowel Nederland als Duitsland. Het is verhelderend om naast de bijna tot cliché verworden gegevens uit Nederlandse film en literatuur (ondergedoken Joden, voedselbonnen, razzia’s ) ook eens de Duitse zijde belicht te zien. Hierbij wordt er echter zoveel mogelijk vanuit het perspectief van de tweeling verteld waardoor de nadruk vooral op het persoonlijk drama komt te liggen. Er wordt zo nu en dan wel gehint naar wat er onder de rest van het volk speelt maar helaas verschaft de film te weinig context om een compleet beeld te scheppen van de complexe oorlogssituatie. Wel wordt duidelijk dat niet alle Duitsers fout waren en dat niet alle Nederlanders als helden optraden, en dat is natuurlijk al heel wat.
Het meer dan vierhonderd pagina’s tellende boek neemt maar liefst 129 minuten in beslag en de film komt dan ook enigszins traag op gang. Dit komt de uitwerking van de hoofdpersonages echter weer ten goede. Piepjonge actrices weten de distinctieve karakters van de zesjarige zusjes al krachtig neer te zetten, en ook de rest van zowel de Nederlandse als Duitse actrices is perfect gecast. De duur van hun optreden is echter onevenredig verdeeld; vooral de oorlogsjaren, waarin de zusjes rond de twintig zijn en worden gespeeld door Thekla Reuten en Nadja Uhl, komen aan bod. De scènes waarin de zusjes (hier levendig vertolkt door Ellen Vogel en de Duitse Gudrun Okras) elkaar op hoogbejaarde leeftijd weer leren kennen hadden wat mij betreft talkrijker mogen zijn. Hun zeldzame optreden doet vermoeden dat er heel wat materiaal op de montagetafel is gesneuveld.
De oudere personages komen vooral in het einde uit de verf; een einde dat jammer genoeg wel erg makkelijk en zelfs enigszins banaal aandoet, waardoor het net niet weet te raken. Dit geldt jammer genoeg voor meer scènes: sommige doen net iets te sentimenteel aan terwijl andere juist enigszins “vlak” blijven. Er zijn uitzonderingen; zo is de scène waarin Lotte haar zusje letterlijk de deur uit gooit hartverscheurend. De toeschouwer wordt echter doorgaans op afstand gehouden en hierdoor weet de film helaas maar deels te emotioneren. (Nu moet ik hierbij opmerken dat ten tijde van de persvoorstelling de definitieve muziek nog niet was toegevoegd, de kracht van een soundtrack mag niet worden onderschat en wellicht weet deze weer andere stemmingen te creëren)
Na veel positieve reacties is er door de filmmakers besloten om de première van De Tweeling te vervroegen. Het feit dat de film nu al in december wordt uitgebracht getuigt van een het grote vertrouwen dat de makers in hun product hebben. De film zal immers de concurrentie moeten aangaan met kerstkrakers zoalsThe Two Towers en Harry Potter 2. Dit vertrouwen op succes lijkt mij echter zeer terecht. Naast fantasy liefhebbers en kinderen bestaat er namelijk ongetwijfeld een groot publiek dat de tijd zal nemen voor dit Nederlands drama. Ondanks tekortkomingen getuigen mise-en-scène en uitwerking door cast, regie en cameracrew namelijk van een ouderwets staaltje vakmanschap.
