Creation

2009 was het jaar van Darwin. Vele artikelen en documentaires verschenen over deze grondlegger van de evolutietheorie. Regisseur Jon Amiel doet zijn eigen duit in het zakje met de film Creation. De film is gebaseerd op het boek Annie’s Box van Kandal Keynes en legt de focus op Darwins strijd met religie en het vroegtijdige overlijden van zijn dochter. En terwijl hij deze innerlijke strijd uitvecht, schrijft hij het boek On the Origin of Species. Creation richt zich duidelijk op het vertellen van het grootse verhaal van Darwin en zijn overwinning op religie. Met een ijzersterke cast en een sterk geschreven script is er een hoop om van te genieten. Maar op het narratieve en ideologische vlak blijft het voornamelijk een film voor de Darwinisten.

Het boek van Keynes legt de nadruk op de melodramatische aspecten van Darwins leven. Goed vertaald naar de film zien we een getormenteerde man, in strijd met de fundamenten van de samenleving en zijn relatie. Zijn vrouw is christelijk, maar zelf heeft hij het christendom allang opgegeven. Hoewel Darwin in zijn acht jaar lange studie naar een zeedier opzienbarende ontdekkingen heeft gedaan, durft hij die niet te publiceren vanwege zijn huwelijk. Verscheurd door deze innerlijke strijd en het verlies van een van zijn dochters, schrijft hij stukje bij beetje zijn wereldberoemde boek.

We zagen hem al eerder in Master and Commander in een soortgelijke rol, maar vanaf de eerste minuut weet je dat Paul Bettany de perfecte keuze is om Charles Darwin te spelen. Zijn intelligente blik en vermogen om zowel levensvreugde als emotionele scènes te spelen, is werkelijk ongekend. De chemie tussen hem en Jennifer Connolly– ook zijn vrouw in het echte leven – is duidelijk aanwezig. Het personage van Connolly steekt naast de emotioneel gelaagde Darwin wel ietwat schriel af. We zijn allen bekend met het type strenge huisvrouw die het moeilijk heeft met de kuren van haar man. Naarmate de film vordert, ontdooit ze langzaam als ze het geloof begint te zien als puur een psychologisch middel om staande te blijven. Interessante problematiek zoals het feit dat zij Darwins nicht is, wordt praktisch buitenwegen gelaten.

Minder dan de cast, maar nog steeds uistekend, is de cinematografie. Hoewel er prachtige beelden tussenzitten, lijkt het alsof de makers niet precies wisten welke richting ze moesten gaan. Rustige en zorgvuldig uitgekaderde shots worden afgewisseld met rommelige beelden en weinig bijzondere belichting. Maar mensen gaan niet alleen naar een film vanwege de cast en het visuele aspect. Het verhaal is toch uiteindelijk waar mensen voor komen. En in Creation zal dat verhaal wisselend vallen bij verschillende groeperingen. De film zal niet zo veel stof op doen waaien als het boek van Darwin, noch is het een uitermate opvallend portret.

Toch zitten er een paar keuzes tussen die voor de een misschien interessant zijn, maar voor de ander nogal dubieus. De keuze om zo specifiek op een bepaald moment in Darwins leven in te gaan, en op één trauma, is verfrissend. Clichés en verwachtingspatronen worden doorbroken en de spanning in de film blijft gehandhaafd. Maar ondanks de focus op de dramatische kant, blijft Darwin een echt heldenpersonage. Trots wordt er in de film meerdere malen herhaald dat hij God heeft vermoord. De christelijke religie wordt afgeschilderd als puur opium voor het volk, als een achterhaalt machtsmiddel. Subtiel wordt er met de kijker gespeeld, door bijvoorbeeld de predikant niets écht fout te laten doen, maar een onbeminnelijke man te laten zijn. Slim worden enkele fouten van Darwin toegegeven en weer goedgemaakt, maar de volledige titel van zijn boek en de bedoeling daarvan wordt bijvoorbeeld achterwege gelaten. En dat terwijl het boek juist centraal staat. En mocht je verder weinig met Darwin hebben, dan zullen de vele hallucinaties die hij heeft van zijn dochter je op een gegeven moment gaan vervelen.

Het blijft moeilijk om een film te maken rondom zo’n beladen artefact. Het budget moet terugverdiend worden, dus er dient een grote groep mensen aangesproken te worden. De concessies die gemaakt zijn om iedereen tevreden te houden, zorgen voor een onevenwichtige film die ideologisch rommelig is. De insteek van Darwin als held blijft tot en met het eind overeind, ondanks enkele dubieuze scènes en keuzes. Een pluim voor de uitstekende cast, met de Oscarwaardige vertolking van Darwin door Bettany. Maar helaas is het narratief niet zo sterk als de uitwerking, waardoor Creation gezien kan worden als gewoon een nieuwe publicatie vlak na het Darwinjaar.