Het is duidelijk dat het IDFA met War Games and the Man Who Stopped Them niet zoveel ophef zal veroorzaken als het geval was bij de voorgaande editie. Het documentairefestival koos voor een veilige optie waarbij je de vraag kan stellen: waar moet een goede openingsfilm nu eigenlijk aan voldoen?
Vorig jaar opende ’s werelds grootste documentairefestival in Amsterdam met het provocerende Epsiode III – Enjoy Poverty. In de hoofdrol kunstenaar Renzo Martens, die door de Congo trok om de bevolking er maar eens fijntjes op te wijzen dat ze voor de rest van hun miserabele levens arm zullen blijven. Ze kunnen er maar beter mee leren leven en er het beste van maken. Episode III deed meer denken aan een narcistische egodocumentaire dan aan een politiek statement. Velen waren dan ook onthutst dat een dergelijke documentaire als openingsfilm van het IDFA kon worden gekozen.
Dit jaar koos het IDFA met het Poolse War Games and The Man Who Stopped Them dan ook voor een wat mildere en minder controversiële openingsfilm. In deze documentaire zoekt regisseur Dariusz Jablonski de nabestaanden op van Koude Oorlogspion Kuklinski, die vlak na het instemmen met het maken van de documentaire overleed aan een beroerte. Hoewel ongetwijfeld controversieel in thuisland Polen zal War Games niet op dezelfde controverse en verontwaardiging kunnen rekenen als zijn illustere voorganger.
Een bundeling van festivalverwante thema’s doet het altijd goed in een openingsfilm. Met zowel de film van vorig jaar als die van dit jaar kan het IDFA zich profileren als een werelds, geëngageerd premièrefestival met oog voor human rights. Maar er zijn meer aspecten die een openingsfilm geschikt maken. Bij voorkeur heeft een bekend regisseur de film gemaakt, en nog beter is het als er filmsterren aan hebben meegewerkt die aanwezig zijn bij de wereldpremière. Niets helpt immers beter om de pers massaal naar je première te lokken en een flinke buzz te creëren.
Dat het eveneens een goede film moet zijn, is vaak van ondergeschikt belang. Een openingsfilm moet publiciteit genereren met behulp van een controverse of een indrukwekkende entourage. Als je een Bekende Nederlander of zelfs een lid van het Koninklijk Huis kunt strikken met je verantwoorde thema is dat natuurlijk het allerbeste; pers gegarandeerd.
Deze eigenschappen in ogenschouw genomen wordt door festivals te vaak voorbij gegaan aan de daadwerkelijke kwaliteitseisen waar een film aan moet voldoen. De kwaliteitsfilms mogen op het festival zelf dan voldoende vertegenwoordigd zijn, het publiek wil vaak toch de openingsfilm zien vanwege de buzz eromheen. Veelal mag het publiek pas later naar de openingsfilm, wat een verboden vruchteffect geeft. Dat controverse niet geschuwd wordt en het doel de middelen heiligt bleek wel uit de keuze van vorig jaar. Actueel, verantwoord, controversieel of saai; het zou festivalprogrammeurs sieren een openingsfilm te kiezen op basis van kwaliteit.
